Poleć stronę: Franczyza w Polsce. Rozwój rok po roku
Adresat
wpisz adres email odbiorcy
Nadawca
wpisz adres email nadawcy
Wiadomość
możesz dopisać coś do wysyłanej wiadomości

15.01.2012

Franczyza w Polsce. Rozwój rok po roku

Franczyza rozwija się w naszym kraju od ponad dwudziestu lat. Pionierem była francuska sieć Yves Rocher. Aktualnie do wyboru jest ponad 700 systemów, z czego aż 75 proc. ma polskie pochodzenie.

Do dziś nie wiadomo dokładnie, kto kiedy i komu sprzedał pierwszą licencję na biznes. Korzenie słowa franchise sięgają bowiem początków drugiego tysiąclecia.

Pierwszy franczyzobiorca otworzył w 1989 roku francuską perfumerię Yves Rocher.

W średniowieczu licencji na prowadzenie określonej działalności (np. użytkowanie lasów za opłatą lub świadczenia, organizowanie targów, handel na danym obszarze) udzielali królowie albo zwierzchnicy kościoła. W XIX wieku licencjodawcami byli przedstawiciele cechów rzemieślniczych w brytyjskim City, którzy - po przeprowadzeniu szkoleń - udzielali rzemieślnikom pozwolenia na prowadzenie działalności.

Amerykańskie korzenie

Biorąc pod uwagę rozmach, z jakim tworzono systemy franczyzowe w Stanach Zjednoczonych, właśnie ten kraj uznaje są za kolebkę nowoczesnego franchisingu. Prekursorem nie jest jednak Mc Donald`s – najpopularniejszy przykład działalności na licencji. Franczyza ma dwóch innych amerykańskich ojców: Izaaka Singera i Johna S. Pembertona. Pierwszy z nich był producentem maszyn do szycia. W połowie XIX wieku stworzył sieć dystrybutorów (ang. dealers), którzy za opłatą mogli sprzedawać jego produkty na określonym terenie. Pod koniec tego samego stulecia John S. Pemberton, wynalazca najsłynniejszego napoju świata - coca-coli - zdecydował się na udostępnienie swojego know-how rozlewniom, które dzięki temu mogły produkować i sprzedawać dokładnie taką coca-colę, jaką wymyślił Pemberton.

Następnie w latach 30. XX wieku rozwój motoryzacji zmusił producentów samochodów do poszukiwania nowych sposobów sprzedaży. Trafnym rozwiązaniem okazały się sieci punktów dealerskich funkcjonujących na zasadach franczyzy. Ten model współpracy nie różnił się od stosowanej również współcześnie franczyzy dystrybucji produktów.

Po drugiej wojnie światowej instytucja franczyzy w Stanach Zjednoczonych przeszła okres prawdziwego rozkwitu odnosząc liczne sukcesy w wielu innych gałęziach gospodarki, w tym w szczególności w usługach i gastronomii. Te branże wymagały większego wsparcia franczyzobiorców w postaci know-how niezbędnego do założenia firmy usługowej przez nową osobę. Franczyzobiorcy otrzymywali wiedzę związaną nie tylko ze sprzedażą produktu czy wykonywaniem usługi, ale dotyczącą prowadzenia całego przedsiębiorstwa (od wytycznych odnoszących się do wizualizacji punktu, uniformów noszonych przez personel przez sposoby realizacji usług, obsługę klienta, aż po wskazówki w promocji i marketingu). Taki model nazywamy franczyzą koncepcji działalności.

Franczyzodawcy w USA rozwijali swoje sieci bardzo dynamicznie, a w latach 60-tych rozpoczęli ekspansję w Europie.

Kalendarium
Kluczowe daty Wydarzenia
1989 pierwszy "prywatny" franczyzobiorca otwiera francuską perfumerię Yves Rocher
1991 pierwszy polski franczyzodawca - Mr Hamburger - wchodzi na drogę franczyzowej ekspansji
2000 powstaje Polska Organizacja Franczyzodawców, a liczba sieci franczyzowych przekracza 100
2001 powstaje portal Franchising.pl
2002 pojawia się pierwszy Raport o franczyzie w Polsce
2003 ukazuje się pierwszy numer magazynu Franchising Info (obecnie Własny Biznes Franchising) i odbywa się pierwszy Ogólnopolski Salon Franchisingu (obecnie Targi Franczyzy)
2004 sieci polskie uzyskują zdecydowaną przewagę na polskim rynku - jest ich już ponad 70 proc.
2006 liczba systemów franczyzowych w Polsce przekracza 300
2007 inwestycje franczyzobiorców w ciągu roku przekraczają 1 mld. zł, rozpoczyna się eksport polskiej franczyzy za granicę - już 30 franczyzodawców ma placówki franczyzowe za granicą
2008 liczba systemów franczyzowych w Polsce przekracza 500
2009 franczyza nie poddaje się kryzysowi, liczba systemów rośnie
2010 Polska Organizacja Franczyzodawców zostaje przyjęta do European Franchise Federation
2011 średnia wielkość inwestycji w biznes franczyzowy przekracza 241 tys. zł
2012 konsolidacja w branży spożywczej - już 21 tysięcy sklepów działa we franczyzie

Klimat wreszcie sprzyja franczyzie

Franchising w Polsce ukształtował się w ciągu ostatnich 20 lat (wraz z przemianami gospodarczymi i politycznymi). W rozwoju systemów na licencji największe znaczenie miało otwarcie rynku dla nowych przedsiębiorców z kraju i zza granicy, co pozwoliło przełamać monopol państwa na prowadzenie działalności gospodarczej.

Pierwsze sieci franczyzowe zaczęli tworzyć zagraniczni operatorzy: Yves Rocher, McDonald`s. Najpierw uruchamiali własne placówki pilotażowe, gdyż ryzyko inwestycyjne nadal było w Polsce wysokie (z powodu ciągle zmieniających się przepisów podatkowych, dużego udziału państwa w gospodarce i biurokracji). Dopiero po uzyskaniu miarodajnych wyników finansowych startowali z franczyzą. Pierwsza restauracja na licencji Mc Donald`s została otworzona w Bydgoszczy w 1994 roku – dwa lata po wejściu fastfoodowego giganta do Polski.

Do franczyzy szybko także przekonali się polscy przedsiębiorcy – właściciele znanych na rynku marek. Mieli do nadrobienia wiele lat, a franczyza dawała szansę na szybką ekspansję. Prekursorami byli właściciele restauracji Mr Hamburger i cukierni A. Blikle. Format franczyzowy Mr Hamburgera wzorowany był na amerykańskich fast foodach. Polakom spragnionym nowinek z Zachodu spodobała się propozycja śląskiej firmy "Pakt" i liczba barów szybko rosła. Rozwój franczyzowy sieci A. Blikle był wynikiem oddolnego zainteresowania koncepcją biznesową. Najpierw łódzki przedsiębiorca podpisał umowę na dystrybucję ciastek A. Blikle. Produkcja i transport słodyczy do miejsca sprzedaży leżała po stronie licencjodawcy. Wkrótce okazało się, że chętnych do współpracy jest więcej.

Agencja z monopolu

Myliłby się jednak ten, kto sądzi, że polska franczyza to produkt wyłącznie czasów wolności gospodarczej. Już w czasach PRL-u inicjatywa prywatna pomagała ograniczać niektóre z absurdów ówczesnej gospodarki. Korzenie polskiego biznesu na licencji sięgają lat 50. XX wieku. Prekursorem był Bank PKO BP oraz Poczta Polska, które otwierały tzw. "ajencje". Bank otwierał punkty przyjmowania opłat w małych miejscowościach i zakładach pracy. Placówki pocztowe otwierane były przez mieszkańców mniejszych miast. Dzięki tej inicjatywie możliwa była ciągłość w dostarczaniu korespondencji praktycznie zaraz po wojnie. Jednocześnie Poczta Polska mogła kontrolować dystrybucję listów i paczek.

Franczyzowy model współpracy już od lat 70. XX w. wykorzystywał także Orbis – najpierw w ramach współpracy z zagranicznymi hotelami, które dzięki temu dysponowały polską bazą hotelową i systemem rezerwacji. Potem franczyza wspomogła prywatyzację firmy. Biura podróży pod logo Orbis poprowadzili prywatni przedsiębiorcy, zwykle dotychczasowi pracownicy firmy, którzy założyli własną działalność gospodarczą. Ta franczyza funkcjonowała przez kilka lat.

Złe dobrego początki

Mimo szybkiego rozwoju franczyzy w latach 90., budziła ona czasem negatywne skojarzenia. Wynikało to z braku wiedzy o tej dziedzinie gospodarki zarówno wśród franczyzodawców, jak i franczyzobiorców. Ci pierwsi próbowali sprzedawać niesprawdzone pomysły na biznes: np. usługi bez określonego rynku zbytu. Niedoszli franczyzobiorcy, skuszeni wizją szybkich zysków bez wysiłku, inwestowali spore kwoty w licencje. Pozostawieni sami sobie nie potrafili odnaleźć się w biznesowej rzeczywistości. W efekcie – bankrutowali. Inni używali słowa "franchising" jako kamuflażu do ukrycia zwykłej piramidy sprzedaży: osoba wchodziła do sieci za wstępną opłatą. Następnie, aby zarabiać musiała werbować kolejnych "naiwnych", od czego otrzymywała prowizję. Taka struktura z franczyzą nie miała nic wspólnego.

Początkowo nie było także wiarygodnych mediów, które podjęłyby się roli edukacyjnej i informacyjnej. Pod koniec lat 90. na polskim rynku wydawniczym pojawił się magazyn "Franchising Nowe rynki – nowe pomysły". Jednak przestał się ukazywać po kilku miesiącach. Ani czytelnicy, ani potencjalni reklamodawcy nie byli przygotowani na przyjęcie pisma o franczyzie.

Nowe czasy, nowe media

Od 2000 roku rynek franczyzy zaczął się stabilizować. Polskie sieci potrzebowały jednak wsparcia merytorycznego przy tworzeniu pakietów franczyzowych i poszukiwaniu franczyzobiorców. W odpowiedzi na to zapotrzebowanie powstała firma konsultingowa PROFIT system, która do dziś specjalizuje się w doradztwie franczyzowym. Właściciele PROFIT system stworzyli także pierwszy polski portal o franczyzie - Franchising.pl. Przez dwa lata było to jedyne źródło informacji o rynku i zasadach franczyzy, ale już w 2003 roku ukazał się debiutancki numer magazynu Franchising Info. W tym samym roku franczyzodawcy po raz pierwszy mogli zaprezentować swoje koncepty biznesowe na Ogólnopolskich Targach Franczyzy, które od tego czasu odbywają się cyklicznie co roku w warszawskim Pałacu Kultury.

Franczyzodawcy potrzebowali także organizacji, która zadbałaby o ich interesy oraz reprezentowała w kraju i za granicą. Powołali więc Polską Organizację Franczyzodawców.

Tłuste lata

Jak wynika z Raportu o rynku franczyzy i systemów agencyjnych w Polsce przygotowywanego przez PROFIT system, liczba sieci franczyzowych, ich jednostek partnerskich i własnych z roku na rok rośnie. Na rynku zdarzały się jednak spektakularne wydarzenia, jak bankructwo Agencji Finansowej Grosik, wycofanie się z rozwoju w Polsce sieci szkół językowych English First czy rezygnacja z franczyzy Kolportera, który zaczął rozwijać agencyjną formę współpracy z przedsiębiorcami.

W 2008 roku liczba sieci franczyzowych przekroczyła 500, a polskie firmy zaczęły się rozwijać na zasadach franczyzy także poza granicami kraju. Liderami na tym polu są sieci odzieżowe i obuwnicze. Firmy dzięki franczyzie wzmocniły swoją pozycję na rynku, a nawet zadebiutowały na giełdzie papierów wartościowych.

Dojrzały rynek

Franchising z roku na rok zyskuje popularność. Jak wynika z ostatniego raportu firmy PROFIT system „Franczyza w Polsce” co roku przybywa ponad 100 nowych systemów oraz kilka tysięcy przedsiębiorstw na licencji. Aktywność widoczna jest również po stronie franczyzobiorców - w oparciu o licencję franczyzową działa już ponad ok. 40 tys. przedsiębiorstw.

Rozwój franczyzy w Polsce w latach 2008-2012
RokLiczba systemów franczyzowych Liczba placówek franczyzowych
200849126.781
200958432.589
201069737.218
2011746*42.522*
2012820**47.750**

(* - dane na 01.01.2012, ** - prognoza)

Źródło: PROFIT system, Raporty o franczyzie w Polsce

Mimo, że z roku na rok franczyza ma się coraz lepiej, są branże, które przeżywają chwile słabości. Rok 2010 nie był zbyt łaskawy dla bankowych placówek partnerskich i agencyjnych. Według raportu PROFIT system w 2010 roku spadła liczba partnerskich placówek bankowych - na rynku ubyło 246 licencyjnych punktów sprzedaży. Na ten spadek największy wpływ miała reorganizacja sieci agencyjnej PKO BP. Boom przeżyły natomiast outlety, czyli hurtownie i salony z końcówkami kolekcji markowej odzieży. Pod względem liczby systemów królowała tradycyjnie branża gastronomiczna, która powiększyła się o 18 nowych konceptów - w większości pizzerie.

Wymagający franczyzobiorcy

W 2011 roku rynek franczyzy odnotował po raz kolejny duży wzrost - pojawiło się 116 nowych konceptów, jednak aż 67 zrezygnowało ze sprzedaży swojej licencji. Nigdy wcześniej z rynku nie zniknęło tak wiele sieci fraczyzowych, co dowodzi, że nie wszyscy potrafili właściwie się przygotować, a franczyzobiorcy szybko obnażyli słabe strony niedoświadczonych franczyzodawców.

Duża rotacja, głównie wśród nowych systemów, nie zniechęciła franczyzobiorców. W 2011 roku działało ponad 42,5 tysiąca placówek franczyzowych, czyli o 5,3 tys. więcej niż rok wcześniej. Zalety franczyzy docenili przede wszystkim właściciele sklepów spożywczych. Konsolidacja branży i rosnąca konkurencja pomiędzy poszczególnymi sieciami sprawiają, że na przystąpienie do sieci franczyzowej zdecydowało się dotychczas 21 tysięcy sklepów.

Dowodem dojrzałości polskiej franczyzy jest utrzymująca się przewaga krajowych sieci nad zagranicznymi. Jak wynika z najnowszego Raportu o rynku franczyzy aż 555 (75 proc.) firm franczyzowych działających w Polsce to systemy rodzime. Koncepty z nad Wisły zyskują na popularności również zagranicą, głównie w krajach Europy Środkowo-Wschodniej. Najprężniej rozwijają się w Czechach, na Słowacji, Ukrainie oraz w Rosji.

Zespół PROFIT system