Przeterminowana strategia, czyli jak nie pisać poradników

Pobieżne już jednak zapoznanie się z jej zawartością ostudziło mój entuzjazm. Okazało się bowiem, że pomimo chwytliwego marketingowo tytułu, mam w ręku kolejną rozprawę naukową na temat franczyzy. Przyzwoitą rozprawę naukową, być może nawet doktorat, ale o niewielkiej praktycznej przydatności dla osób, które chciałyby zaangażować się w działalności franczyzową.

Tytuł to zmyła

Jak każdy naukowy wykład, również i „Strategia” rozpoczyna się od wprowadzenia do tematu, czyli wyjaśnienia pojęcia franczyzy oraz wymienienia jej najczęściej rozróżnianych typów i form. Kolejne rozdziały traktujące o franczyzie w UE i w USA są godne polecenia z uwagi na bogactwo wykorzystanych materiałów źródłowych. Wielkie brawa należą się za zamieszczenie w aneksie do książki tłumaczenia wyroku Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości w sprawie Promuptia oraz decyzji Komisji Europejskiej dotyczącej tej samej firmy. Do dziś także nie spotkałem się z polskim opracowaniem, które w tak obszerny sposób jak „Strategia” opisywałoby amerykańskie federalne i stanowe regulacje dotyczące franczyzy. Niejako na marginesie wypada zauważyć, że opisane dalej strategie ekspansji międzynarodowej realizowane przez systemy franczyzowe niekoniecznie leżą w polu zainteresowań polskich małych firm, którym raczej nie zdarza się eksportować swych systemów za granicę. Nie zapomnijmy, że tytuł książki pani Tokaj-Krzewskiej sugeruje, że mamy do czynienia z poradnikiem dla drobnych przedsiębiorców. A tak jest to interesująca lektura tylko dla franczyzowych hobbystów i studentów piszących prace licencjackie lub magisterskie.

Znikająca franczyza

Część II książki zatytułowana jest po prostu: Franchising w Polsce. I znów rozdziały „prawnicze” są dobrze napisane. Gwoli ścisłości należy jednak wskazać, że wiele z omówionych tam przepisów dziś już nie obowiązuje.

Na temat rozdziału opisującego rodzaje i strukturę organizacyjną sieci franczyzowych działających w naszym kraju trudno jest mi wyrobić sobie jednoznaczną opinię. Z jednej strony nie sposób nie docenić ogromu pracy, jaki autorka włożyła w zebranie i usystematyzowanie przedstawionych w nim informacji. Z drugiej strony nie można nie zauważyć, że większość opisywanych systemów (a jest ich kilkanaście) dziś już nie istnieje albo wegetuje gdzieś w zapomnianych, pojedynczych lokalach.

Autorka pokusiła się także o przeprowadzenie badań ankietowych wśród polskich franczyzobiorców. Jej wybór padł na franczyzobiorców tylko dwóch systemów, tj. Orbis Travel i REMA 1000, co – jak czas pokazał – było wyborem dość nieszczęśliwym. Dane zebrane przez autorkę obejmują lata 1994-1997, tak więc nie są reprezentatywne dla sytuacji na rynku Anno Domini 2003, jednak niektóre z wyników badań są interesujące także z dzisiejszej perspektywy.

W „Strategii” została także podjęta dość ryzykowna próba prognozy co do możliwych kierunków rozwoju franczyzy w Polsce. Dziś, z perspektywy kilku lat możemy stwierdzić, czy wszystkie prognozy były tak trafne, jak ta przewidująca, że możliwą do wypełnienia niszą rynkową jest obsługa pocztowa firm (właśnie rozpoczął w naszym kraju działalność system Mail Boxes).

Rozważania co do możliwych kierunków rozwoju franczyzy w Polsce zaczynają się jednak od błędnego stwierdzenia, że w chwili ukazywania się książki (1999 r.) większość działających w naszym kraju sieci należała do tzw. business format franchising. Prawda jest jednak taka, że zarówno cztery lata temu, jak i teraz królują systemy franczyzy dystrybucyjnej i w dającej się przewidzieć przyszłości, a być może nigdy, nic się w tej materii nie zmieni.