Zaostrzenie przepisów

1/1

Projekt zaostrzający przepisy o odpowiedzialności podmiotów zbiorowych, projekt zmian dotyczących odpowiedzialności za błędy w JPK, ustawa zaostrzająca przepisy dotyczące podatku u źródła czy raportowanie schematów podatkowych, to tylko niektóre działania rządu nakierowane na walkę z szarą strefą i oszustami podatkowymi. W tę politykę wpisuje się projekt ustawy o zmianie ustawy – Kodeks karny skarbowy z 21 grudnia 2018 r., opublikowany na stronach Rządowego Centrum Legislacji w dniu 9 stycznia 2019 r. Zmiany zostały opracowane przez Ministerstwo Sprawiedliwości we współpracy z Ministerstwem Finansów oraz Ministerstwem Przedsiębiorczości i Technologii.

Skuteczność czynnego żalu

Celem obecnie obowiązujących przepisów dotyczących czynnego żalu (art. 16 KKS) jest zaniechanie ukarania sprawcy czynu zabronionego, który z własnej inicjatywy ujawni i skoryguje nieprawidłowości, wskaże osoby, z którymi współdziałał przy popełnieniu czynu zabronionego, ureguluje należność i wniesie o odstąpienie od wymierzenia kary. Obecna regulacja uniemożliwia ściganie sprawców przestępstw skarbowych i wykroczeń ujawnionych w trakcie kontroli przeprowadzonej przez organ uprawniony, inny niż organ ścigania. Sprawcy tych przestępstw mogą skutecznie uchylić się od odpowiedzialności, wyrażając, również w trakcie prowadzonej kontroli czynny żal, co jest niemożliwe, gdy czynności rozpocznie organ ścigania. Proponowana zmiana wyłącza możliwość stosowania czynnego żalu w momencie, gdy jakikolwiek uprawniony organ rozpocznie już czynności.

Wydłużenie okresów przedawnienia przestępstw i wykroczeń skarbowych

Zmiana dotknie w szczególności czynów o wysokiej szkodliwości społecznej, które pomimo najwyższego zagrożenia karnego powinny przedawniać się z upływem 10 lat (gdy czyn stanowi przestępstwo skarbowe zagrożone karą pozbawienia wolności przekraczającą 3 lata), jednak realnie przedawniają się z upływem 5 lat, czyli tak samo, jak należność. Zgodnie z obecnie obowiązującym art. 44 § 2 KKS „karalność przestępstwa skarbowego polegającego na uszczupleniu lub narażeniu na uszczuplenie należności publicznoprawnej ustaje także wówczas, gdy nastąpiło przedawnienie tej należności”. Po uchyleniu art. 44 § 2 KKS możliwe będzie ściganie przestępstw zagrożonych karą pozbawienia wolności przekraczającą 3 lata, w terminach przedawnienia określonych w KKS, tj. 10 lat.

Okres przedawnienia karalności wykroczeń skarbowych ma zostać wydłużony z roku do 2 lat. Przedłużenie tego okresu będzie możliwe poprzez wszczęcie postępowania w sprawie, a nie jak dotychczas przeciwko sprawcy. Ten sam przepis będzie dotyczył przestępstw skarbowych. Doprowadzi to w istocie do wydłużenia okresów przedawnienia poprzez wszczęcie w okresie przedawnienia postępowania w sprawie.

Wzrost najniższej liczby stawek dziennych

Ministerstwo zaobserwowało, że pomimo wzrostu minimalnego wynagrodzenia będącego jedną z podstaw wymiaru kary grzywny, jej wysokość orzekana przez sądy jest na podobnym poziomie. Jak wskazuje ustawodawca w uzasadnieniu do nowych regulacji, wynika to z faktu, że sądy wskutek wzrostu minimalnego wynagrodzenia zaczęły orzekać niższe liczby stawek dziennych. Prowadzi to do braku adekwatności wymierzanych kar do popełnionego czynu lub zaniechania. W konsekwencji proponowane jest podniesienie najniższej liczby stawek dziennych z 10 do 20, przy utrzymaniu na niezmienionym poziomie maksymalnej liczby, tj. 720. W 2019 r. minimalne wynagrodzenie to 2250 zł, co oznacza, że stawka dzienna nie może być niższa od 1/30 części minimalnego wynagrodzenia (tj. 75 zł) ani też przekraczać jej czterystukrotności (30 tys. zł). Zatem najniższa możliwa kara grzywny po zmianie przepisów będzie wynosiła 1,5 tys. zł, tj. 75 zł x 20 stawek.

Zmiany definicji

Wartość przedmiotu czynu stanowi m.in. kryterium rozgraniczenia niektórych przestępstw od wykroczeń, decyduje o uznaniu danego czynu za uprzywilejowany typ przestępstwa skarbowego (tzw. mała wartość) i wreszcie jest przesłanką nadzwyczajnego obostrzenia kar. Nowelizacja przepisów przewiduje zmianę definicji małej, dużej i wielkiej wartości w kierunku niekorzystnym dla podatników, umożliwiającym jednocześnie surowsze karanie. Obecnie mała wartość to wartość, która w czasie popełnienia czynu zabronionego nie przekracza dwustukrotnej wysokości minimalnego wynagrodzenia (do 450 tys. zł). Po zmianie będzie to wartość, która nie przekracza stukrotnej wysokości minimalnego wynagrodzenia (do 225 tys. zł). Duża wartość to wartość, która w czasie popełnienia czynu zabronionego przekracza pięćsetkrotną wysokość minimalnego wynagrodzenia (od 1 mln 125 tys. zł). Po zmianie będzie to wartość, która przekracza trzystukrotną wysokość minimalnego wynagrodzenia (od 675 tys. zł). Wielka wartość to wartość, która w czasie popełnienia czynu zabronionego przekracza tysiąckrotną wysokość minimalnego wynagrodzenia (od 2 mln 250 tys.). Po zmianie będzie to wartość, która przekracza pięćsetkrotną wysokość minimalnego wynagrodzenia wartości (od 1 mln 125 tys. zł).

W przypadku wystąpienia dużej lub wielkiej wartości przedmiotu czynu lub uszczuplenia takiej wartości, KKS przewiduje szczególne obostrzenia (zgodnie z art. 37 § 1 pkt 1 lub 1a oraz art. 38 § 2 pkt 1 i 3) oraz ogranicza możliwość warunkowego umorzenia postępowania karnoskarbowego (art. 41 § 1).

Podsumowując, projektowane zmiany wpisują się w politykę rządu mającą na celu zaostrzenie przepisów umożliwiających walkę z przestępczością gospodarczą. W celu uniknięcia ryzyka związanego ze znowelizowanymi przepisami KKS, przedsiębiorcy powinni w pierwszej kolejności zidentyfikować procesy występujące w firmie, które mogą takie ryzyko stwarzać, a następnie wdrożyć środki zarządcze w postaci, choćby opracowania odpowiednich procedur.

Autor: Robert Nogacki, radca prawny