Franczyza w Polsce. Rozwój rok po roku

Tu robi się biznes / Stoiska franczyzodawców na Targach Franczyza 2019 w Pałacu Kultury i Nauki
Piątek
10.01.2020
Franczyza pojawiła się na polskim rynku wraz z upadkiem komunizmu, a dziś jest fundamentem rozwoju małej i średniej przedsiębiorczości. W 2020 roku chętni do założenia firmy mają do wyboru ponad 1300 konceptów franczyzowych.
 

Zanim zajmiemy się współczesnym rynkiem franczyzy w Polsce, zobaczmy, skąd franczyza się wzięła i jak to wszystko się zaczęło. Korzenie słowa franchise sięgają bowiem początków drugiego tysiąclecia.
W średniowieczu płatnych licencj na prowadzenie określonej działalności (np. użytkowanie lasów za opłatą lub świadczenia, organizowanie targów, handel na danym obszarze) udzielali królowie albo zwierzchnicy kościoła. W XIX wieku licencjodawcami byli przedstawiciele cechów rzemieślniczych w brytyjskim City, którzy – po przeprowadzeniu szkoleń – udzielali rzemieślnikom pozwolenia na prowadzenie działalności.

Amerykańskie korzenie franczyzy

Biorąc pod uwagę rozmach, z jakim tworzono systemy franczyzowe w Stanach Zjednoczonych, właśnie ten kraj uznaje są za kolebkę nowoczesnego franchisingu. Prekursorem nie jest jednak McDonald`s – najpopularniejszy współcześnie przykład działalności na licencji. Bary pod Złotymi Łukami skorzystały w latach 60, z istniejacego już wówczas rozwiązania biznesowego. Franczyza ma dwóch innych amerykańskich ojców: Izaaka Singera i Johna S. Pembertona. Pierwszy z nich był producentem maszyn do szycia. W połowie XIX wieku stworzył sieć dystrybutorów (ang. dealers), którzy za opłatą mogli sprzedawać jego produkty na określonym terenie. Pod koniec tego samego stulecia John S. Pemberton, wynalazca najsłynniejszego napoju świata – coca-coli – zdecydował się na udostępnienie swojego know-how rozlewniom, które dzięki temu mogły produkować i sprzedawać dokładnie taką coca-colę, jaką wymyślił Pemberton.

Następnie w latach 30. XX wieku rozwój motoryzacji zmusił producentów samochodów do poszukiwania nowych sposobów sprzedaży. Trafnym rozwiązaniem okazały się sieci punktów dealerskich funkcjonujących na zasadach franczyzy. Ten model współpracy nie różnił się od stosowanej również współcześnie franczyzy dystrybucji produktów.

Po drugiej wojnie światowej instytucja franczyzy w Stanach Zjednoczonych przeszła okres prawdziwego rozkwitu odnosząc liczne sukcesy w wielu innych gałęziach gospodarki, w tym w szczególności w usługach i gastronomii. Te branże wymagały większego wsparcia franczyzobiorców w postaci know-how niezbędnego do założenia firmy usługowej przez nową osobę. Franczyzobiorcy otrzymywali wiedzę związaną nie tylko ze sprzedażą produktu czy wykonywaniem usługi, ale dotyczącą prowadzenia całego przedsiębiorstwa (od wytycznych odnoszących się do wizualizacji punktu, uniformów noszonych przez personel przez sposoby realizacji usług, obsługę klienta, aż po wskazówki w promocji i marketingu). Taki model nazywamy franczyzą koncepcji działalności.

Franczyzodawcy w USA rozwijali swoje sieci bardzo dynamicznie, a w latach 60. rozpoczęli ekspansję w Europie.

Kalendarium
Kluczowe daty Wydarzenia
1989 pierwszy "prywatny" franczyzobiorca otwiera francuską perfumerię Yves Rocher
1991 pierwszy polski franczyzodawca – Mr Hamburger – wchodzi na drogę franczyzowej ekspansji
2000 powstaje Polska Organizacja Franczyzodawców, a liczba sieci franczyzowych przekracza 100
2001 powstaje portal Franchising.pl
2002 pojawia się pierwszy Raport o franczyzie w Polsce
2003 ukazuje się pierwszy numer magazynu Franchising Info (obecnie Własny Biznes Franchising) i odbywa się pierwszy Ogólnopolski Salon Franchisingu (obecnie Targi Franczyzy)
2004 polonizacja franczyzy – po raz pierwszy polskie marki uzyskują przewagę naz zagranicznymi na prodzimym rynku
2006 liczba marek franczyzowych w Polsce przekracza 300
2007 inwestycje franczyzobiorców w ciągu roku przekraczają 1 mld zł, rozpoczyna się eksport polskiej franczyzy za granicę – już 30 franczyzodawców ma placówki franczyzowe za granicą
2008 liczba marek franczyzowych w Polsce przekracza 500, liczba placówek franczyzowych przekracza 25 tys.
2009 franczyza nie poddaje się kryzysowi, liczba funkcjonujących systemów franczyzowych rośnie o kolejne 100, a liczba franczyzobiorców rośnie aż o 7000
2010 Polska Organizacja Franczyzodawców zostaje przyjęta do European Franchise Federation
2011 liczba placówek franczyzowych w Polsce przekracza 50 tys.
2012 szczególnie intensywna konsoliduje się branża spożywcza – już ponad 20 tys. sklepów działa we franczyzie
2013 liczba placówek franczyzowych w Polsce przekracza 60 tys., liczba marek franczyzowych przekracza 900
2014 na polskim rynku debiutuje 1000. sieć franczyzowa
2015 liczba marek franczyzowych w Polsce przekracza 1100
2016 po raz pierwszy odbywają się regionalne Targi Franczyza  w Katowicach
2017 liczba placówek franczyzowych przekracza 75 tys., osiem na dziesięć franczyz nad Wisłą stanowią rodzime marki.
2018 na 16.Targach Franczyza w Pałacu Kultury swoje koncepty biznesowe prezentuje juz ponad 200 franczyzodawców, a targi odwiedza ponad 6000 osób
2019 Polska Organizacja Franczyzodawców uzyskuje status konsultanta przy urzędzie Rzecznika Małych i Średnich Przedsiębiorstw
2020 liczba marek franczyzowych przekracza 1300

Klimat wreszcie sprzyja franczyzie

Franchising w Polsce kształtował się od początku lat 90. wraz z przemianami gospodarczymi i politycznymi. W rozwoju systemów na licencji największe znaczenie miało otwarcie rynku dla nowych przedsiębiorców z kraju i zza granicy, co pozwoliło przełamać monopol państwa na prowadzenie działalności gospodarczej.

Pierwsze sieci franczyzowe zaczęli tworzyć zagraniczni operatorzy: Yves Rocher, McDonald`s. Najpierw uruchamiali własne placówki pilotażowe, gdyż ryzyko inwestycyjne nadal było w Polsce wysokie (z powodu ciągle zmieniających się przepisów podatkowych, dużego udziału państwa w gospodarce i biurokracji). Dopiero po uzyskaniu miarodajnych wyników finansowych startowali z franczyzą. Pierwsza restauracja na licencji McDonald`s została otwarta w Bydgoszczy w 1994 roku – dwa lata po wejściu fast-foodowego giganta do Polski.

Do franczyzy szybko także przekonali się polscy przedsiębiorcy – właściciele znanych na rynku marek. Mieli do nadrobienia wiele lat, a franczyza dawała szansę na szybką ekspansję. Prekursorami byli właściciele restauracji Mr Hamburger i cukierni A. Blikle. Format franczyzowy Mr Hamburgera wzorowany był na amerykańskich fast foodach. Polakom spragnionym nowinek z Zachodu spodobała się propozycja śląskiej firmy Pakt i liczba barów szybko rosła. Rozwój franczyzowy sieci A. Blikle był wynikiem oddolnego zainteresowania koncepcją biznesową. Najpierw łódzki przedsiębiorca podpisał umowę na dystrybucję ciastek A. Blikle. Produkcja i transport słodyczy do miejsca sprzedaży leżała po stronie licencjodawcy. Wkrótce okazało się, że chętnych do współpracy jest więcej.

Agencja z monopolu

Myliłby się jednak ten, kto sądzi, że polska franczyza to produkt wyłącznie czasów wolności gospodarczej. Już w czasach PRL-u inicjatywa prywatna pomagała ograniczać niektóre z absurdów ówczesnej gospodarki. Korzenie polskiego biznesu na licencji sięgają lat 50. XX wieku. Prekursorem był Bank PKO BP oraz Poczta Polska, które otwierały tzw. ajencje. Bank otwierał punkty przyjmowania opłat w małych miejscowościach i zakładach pracy. Placówki pocztowe otwierane były przez mieszkańców mniejszych miast. Dzięki tej inicjatywie możliwa była ciągłość w dostarczaniu korespondencji praktycznie zaraz po wojnie. Jednocześnie Poczta Polska mogła kontrolować dystrybucję listów i paczek.

Franczyzowy model współpracy już od lat 70. XX wieku wykorzystywał także Orbis – najpierw w ramach współpracy z zagranicznymi hotelami, które dzięki temu dysponowały polską bazą hotelową i systemem rezerwacji. Potem franczyza wspomogła prywatyzację firmy. Biura podróży pod logo Orbis poprowadzili prywatni przedsiębiorcy, zwykle dotychczasowi pracownicy firmy, którzy założyli własną działalność gospodarczą. Ta franczyza funkcjonowała przez kilka lat.

Złe dobrego początki

Mimo szybkiego rozwoju franczyzy w latach 90., budziła ona czasem negatywne skojarzenia. Wynikało to z braku wiedzy o tej dziedzinie gospodarki zarówno wśród franczyzodawców, jak i franczyzobiorców. Ci pierwsi próbowali sprzedawać niesprawdzone pomysły na biznes: np. usługi bez określonego rynku zbytu. Niedoszli franczyzobiorcy, skuszeni wizją szybkich zysków bez wysiłku, inwestowali spore kwoty w licencje. Pozostawieni sami sobie nie potrafili odnaleźć się w biznesowej rzeczywistości. W efekcie – bankrutowali. Inni używali słowa "franchising" jako kamuflażu do ukrycia zwykłej piramidy sprzedaży: osoba wchodziła do sieci za wstępną opłatą. Następnie, aby zarabiać musiała werbować kolejnych "naiwnych", od czego otrzymywała prowizję. Taka struktura z franczyzą nie miała nic wspólnego.

Początkowo nie było także wiarygodnych mediów, które podjęłyby się roli edukacyjnej i informacyjnej. W latach 90. na polskim rynku wydawniczym pojawił się magazyn "Franchising. Nowe rynki – nowe pomysły". Jednak przestał się ukazywać po kilku miesiącach. Ani czytelnicy, ani potencjalni reklamodawcy nie byli jeszcze wtedy przygotowani na przyjęcie pisma o franczyzie.

Nowe czasy, nowe media

Od 2000 roku rynek franczyzy zaczął się stabilizować. Polskie sieci potrzebowały jednak wsparcia merytorycznego przy tworzeniu pakietów franczyzowych i poszukiwaniu franczyzobiorców. W odpowiedzi na to zapotrzebowanie powstała firma konsultingowa PROFIT system, która do dziś specjalizuje się w doradztwie franczyzowym. Właściciele PROFIT system stworzyli także pierwszy polski portal o franczyzie – Franchising.pl. Przez dwa lata było to jedyne źródło informacji o rynku i zasadach franczyzy, ale już w 2003 roku zadebiutował magazyn Franchising Info (obecnie Własny Biznes FRANCHISING). W tym samym roku franczyzodawcy po raz pierwszy mogli zaprezentować swoje koncepty biznesowe na Targach Franczyza, które od tego czasu odbywają się cyklicznie co roku w warszawskim Pałacu Kultury i Nauki. Na imprezie pod patronatem Polskiej Organizacji Franczyzodawców wystawia się ponad 200 marek franczyzowych a targi odwiedza 7 tys.kandydatów na przedsiębiorców. Dodatkowo od 2016 w Katowicach odbywa się wiosenna edycja Targów Franczyza.

Franczyzodawcy potrzebowali także organizacji, która zadbałaby o ich interesy oraz reprezentowała w kraju i za granicą. Powołali więc Polską Organizację Franczyzodawców. W 2020 roku POF zrzesza kilkadziesiąt najlepszych firm na rynku franczyzy, należy do Europejskiej Federacji Franchisingu i do Światowej Rady Franczyzy. Od 2016 roku jest regularnym konsultanntem nowych ustaw zgłaszanych przez rząd a od 2019 roku POF jest społecznym konsultantem przy urzędzie rzecznika Małych i Średnich Przedsiębiorstw.

Tłuste lata

Jak wynika z Raportu o franczyzie w Polsce przygotowywanego przez PROFIT system, liczba sieci franczyzowych, ich jednostek partnerskich i własnych z roku na rok rośnie. Na rynku zdarzały się jednak spektakularne wydarzenia, jak bankructwo Agencji Finansowej Grosik, wycofanie się z rozwoju w Polsce sieci szkół językowych English First czy rezygnacja z franczyzy Kolportera, który zaczął rozwijać agencyjną formę współpracy z przedsiębiorcami.

W 2008 roku liczba sieci franczyzowych przekroczyła 500, a polskie firmy zaczęły się rozwijać na zasadach franczyzy także poza granicami kraju. Liderami na tym polu są sieci odzieżowe i obuwnicze. Firmy, dzięki franczyzie, wzmocniły swoją pozycję na rynku, a niektóre z nich nawet zadebiutowały na giełdzie papierów wartościowych.

Dojrzały rynek

Na początek 2020 roku w Polsce działało 1.310 sieci franczyzowych. Njabardziej popularnymi biznesami we franczyzie są: w handlu - sklepy spożywcze, a w usługach - koncepty gastronomiczne. W górę pną się koncepty edukacyjne. Oferta franczyzy jest coraz bogatsza, a franczyzodawcy mają coraz wyższe kwalifikacje do tego, by wspierać swoich partnerów na drodze do biznesowego sukcesu. Dzięki czemu prowadzenie firmy na licencji franczyzowej staje się coraz bezpieczniejszym rozwiązaniem. W Polsce funkcjonuje już ponad 83 tys. placówek. Polscy franczyzodawcy coraz śmielej poczynają sobie na rynkach zagranicznych. WBlisko 150 polskich marek franczyzowych ma przynajmniej jednego franczyzobiorcę za granicą. Wyniki badań potwierdzają, że rynek franczyzy w Polsce jest coraz bardziej dojrzały. Od kilku lat niezmiennie rządzą na nim polskie koncepty. Osiem na dziesięć franczyz nad Wisłą stanowią rodzime marki, w ramach których działa również większość (ponad 85 proc.) jednostek franczyzowych. 

Autorzy raportu spodziewają się, że na chłonność rynku franczyzy w Polsce obejmuje 1500-1700 konceptów. Eksperci firmy doradczej PROFIT system spodziewają się, że w 2020 roku przybędzie kolejnych 2-3 tys. placówek franczyzowych.

Rozwój franczyzy w Polsce w latach 2002-2020
Rok Liczba marek franczyzowych Liczba placówek franczyzowych
2002 175 10.646
2003 216 11.882
2004 256 14.162
2005 310 20.661
2006 329 23.131
2007 405 25.654
2008 517 30.634
2009 626 37.982
2010 762 45.202
2011 847 53.392
2012 946 57.498
2013 1006 63.498
2014 1.070 65.998
2015 1.122 68.566
2016 1.172 71.509
2017 1.212 75.865
2018 1.250 78.000
2019 1.280 80.100
2020 1.310 83.500

Źródło: PROFIT system, Raport o franczyzie w Polsce


Targi Franczyza w Pałacu Kultury / Podczas październikowych Targów Franczyza 7 tys. odwiedzających ma okazję poznać ofertę ponad 200 konceptów franczyzowych.
doradca we franczyzie
/6/
ZOBACZ WIĘCEJ

POPULARNE NA FORUM

Planuję założyć własną działalność - od czego zacząć?

Z mojego doświadczenia wynika, że najważniejszy jest program do pełnej księgowości to zdecydowanie był świetny zakup.

31 wypowiedzi
ostatnia 20.05.2020
Prośba o pomoc w wypełnianiu ankiety do pracy licencjackiej

Szanowni Państwo, prowadzę badania wśród franczyzobiorców do pracy licencjackiej. Jeśli ktoś z Państwa zechciałby wypełnić moją krótką ankietę byłabym bardzo...

1 wypowiedzi
ostatnia 01.04.2020
Własny biznes z małym kapitałem

Szanowni Państwo, prowadzę badania wśród franczyzobiorców do pracy licencjackiej. Jeśli ktoś z Państwa zechciałby wypełnić moją krótką ankietę byłabym bardzo...

126 wypowiedzi
ostatnia 01.04.2020
Własny biznes z małym kapitałem

Drodzy, wielka prośba do osób, które prowadzą swoją działalność. Możecie wypełnić poniższą ankietę? Zajmie Wam to maks 1 min. Przygotowuje narzędzie, które ma...

126 wypowiedzi
ostatnia 23.03.2020
Praca magisterska - licencjacka o franchisingu

Witam, jestem studentką III roku finansów menedżerskich Uniwersytetu Ekonomicznego w Katowicach i prowadzę badania do pracy licencjackiej na temat źródła finansowania...

208 wypowiedzi
ostatnia 18.02.2020
Franczyza

Jakie sieci handlowe nie blokują decyzji podejmowanych przez partnera? Chciałbym wejść na rynek, bo mam już pewne doświadczenie, ale właśnie boję się mocnego...

1 wypowiedzi
ostatnia 10.02.2020
Społeczność Franchising.pl

Strata 37000 PLN. Jestem na drodze sądowej z firmą blinkee.city / Blinkee. W lutym 2019 podpisana i wysłana umowa. Pieniądze wysłane. Do dnia 13.12.2019 brak skuterów,...

1 wypowiedzi
ostatnia 13.12.2019
Biznes na dodatek

Z tymi kwotami 6.000~12.000pln to raczej byłbym bardzo ostrożny ;-) Ale faktycznie taka opcja jest ciekawa, główne problemy InPostu to niestety... Technika! Terminale do...

2 wypowiedzi
ostatnia 29.11.2019